kobieta ciężarna odpoczywająca w trawie

Okiem fizjoterapeutki: fizjoterapia w okresie ciąży.

„Dom to wcale nie są ściany
i sufity i podłogi
ale ręce naszej mamy.”

Anna Kamieńska

 

 

Czas ciąży –  cudowny czas zmian i oczekiwania 🙂 … 

Dobrze jak ciąża jest czasem WYJĄTKOWYM zarówno dla przyszłej mamy, jak i jej dziecka. Dobrze jak kobieta umie ciążą się ucieszyć, i dobrze jak umie ją świętować…

Cały świat przewraca się nagle do góry nogami … hormony szaleją… a ciało niespodziewanie się zmienia.

Co warto wiedzieć o okresie ciąży ? – oczywiście “okiem fizjoterapeutki”… dzisiaj specjalnie dla czytelników LICENCJI NA ZDROWIE.

W okresie ciąży przez organizm kobiety przechodzi fala zmian dotycząca praktycznie każdego układu:

  • rozrodczego
  • oddechowego
  • sercowo-naczyniowego
  • hormonalnego
  • pokarmowego
  • mięśniowego – szkieletowego oraz całego aparatu ruchu

Jakie zmiany zachodzą w układzie rozrodczym?…

  • macica zwiększa swoje rozmiary do narządu o masie 1 kg. i pojemności 5 l.
  • zwiększa się ilość naczyń krwionośnych i limfatycznych, a co za tym idzie przepływ krwi przez macicę osiąga nawet 450-600 ml/min.
  • w trakcie ciąży w jajnikach nie dochodzi do dojrzewania nowych pęcherzyków – nie ma owulacji
  • w sromie i pochwie dochodzi do rozpulchnienia i przekrwienia ( wzrost liczby naczyń krwionośnych); dochodzi do wydzielania obfitej wydzieliny z pochwy oraz spadku kwasowości środowiska pochwy ( co jest niestety bardzo niekorzystne ze względu na zapalenia i zakażenia grzybicze pochwy

Jakie zmiany obserwujemy w obrębie piersi?

  • w gruczołach piersiowych pod wpływem wzmożonej produkcji estrogenów i progesteronu dochodzi do rozwoju tkanki gruczołowej ; zwiększa się ilość zarówno pęcherzyków, jak i cały system kanalików i przewodów wyprowadzających mleko
  • do wzrostu rozmiaru piersi dochodzi już po drugim miesiącu ciąży; niekiedy na piersiach mogą się pojawić rozstępy skórne
  • aktywność wydzielnicza piersi bywa obserwowana już od 16- stego tygodnia ciąży
  • UWAGA!! wielkość piersi przed ciążą nie ma wpływu na możliwość karmienia noworodka piersią

Jak zmienia się skóra w trakcie ciąży?

  • w II trymestrze ciąży na skórze brzucha mogą pojawić się czerwone rozstępy ( później część z nich zanika, inne natomiast stają się szaro – srebrne)
  • zwiększa się pigmentacja skóry ( ze względu na zwiększone wydzielania melaniny): powstaje kresa brunatna – widoczna w linii środkowej ciała między pępkiem a spojeniem łonowym
  • na twarzy może pojawić się ostuda ( brązowe plamy), które zanikają po ciąży
  • przebywanie na słońcu może zwiększyć hiperpigmentację skóry
  • na skórze twarzy, szyi oraz przedniej ścianie klatki piersiowej i ramionach mogą się pojawić tzw. pajączki naczyniowe
  • może również pojawić się rumień dłoni, który w większości przypadków nie ma żadnego znaczenia klinicznego i zanika szybko po porodzie
  • WARTO WIEDZIEĆ: zmiany skóry ciężarnych związane są z działaniem hormonów, gromadzeniem się wody w tkankach oraz zwiększaniem się masy ciała

Zmiany w układzie krążenia:

UWAGA!! Zmiany dotyczą zarówno pracy serca, jak i objętości krwi krążącej.

  • już od początku ciąży zwiększa się pojemność minutowa serca oraz częstotliwość pracy serca
  • zwiększa się objętość wyrzutowa serca – w 28-32 tygodniu ciąży o ok. 40%
  • następuje przerost mięśnia sercowego oraz zwiększenie objętości komór
  • w I trymestrze stopniowo zwiększa się ilość krwi krążącej, natomiast w II trymestrze wzrasta ona o ok. 40%
  • zwiększa się ilość osocza – 0 30-50%  w porównaniu do elementów morfotycznych, co powoduje spadek hematokrytu i stężenia hemoglobiny ( głównie przełom II i III trymestru)
  • u ok. 90% kobiet pojawia się szmer skurczowy ( znikający po porodzie)
  • w czasie ciąży mamy do czynienia z fizjologiczną leukocytozą – ilość leukocytów zwiększa się , jednak nie powinna przekroczyć 15 000/m3
  • może pojawić się łagodna małopłytkowość, która zazwyczaj nie jest zagrożeniem dla życia matki ani dziecka; płytki krwi normują się do 12- stego tygodnia po porodzie

Zmiany w układzie hemostatycznym:

  • dochodzi do zwiększenia stężenia czynników krzepnięcia i zmniejszenia aktywności fibrolitycznej, co ma na celu zabezpieczenie przed krwotokiem okołoporodowym, zwiększa jednak ryzyko wystąpienia epizodów zakrzepowo-zatorowych
  • zwiększa się aktywacja płytek krwi, a wskaźnik protrombiny rośnie o 120%

Zmiany w układzie oddechowym:

  • hormony mają wpływ na górne drogi oddechowe oraz pokrywającą je śluzówkę, co powoduje jej obrzęk przekrwienie, zwiększone wydzielanie oraz zwiększa podatność na urazy
  • przepona pod wpływem powiększającej się macicy unosi się ok. 4 cm. , klatka piersiowa zwiększa wymiar poprzeczny o 2 cm., a obwód ok. 6 cm.
  • częstotliwość oddechów i pojemność życiowa płuc nie ulega zmianie
  • od I trymestru zwiększa się pojemność oddechowa i minutowa, okołoporodowo o ok. 40%
  • wentylacja pęcherzykowa zwiększa się o ok. 50-70% – zmiany te mają na celu pokrycie zwiększonego zapotrzebowania na tlen
  • u ok. 50% kobiet w ciąży już od I trymestru można zauważyć duszność wysiłkową lub spoczynkową (wywołana jest ona przez zwiększone stężenie progesteronu) – nazywamy ją dusznością fizjologiczną, która nie przeszkadza jednak w codziennych aktywnościach

rodzice w oczekiwaniu na dziecko

Zmiany dotyczące układu pokarmowego:

  • następuje zmiana położenia żołądka i jelit
  • maleje czynność motoryczna żołądka oraz kwasowość soku żołądkowego
  • słabnie perystaltyka jelit
  • dolny zwieracz przełyku jest mniej wydolny, co powoduje zgagę

Zmiany w układzie moczowym:

  • objętość nerek zwiększa się o ponad 30%
  • dochodzi do poszerzenia układu kielicho – miedniczkowego i moczowodów
  • zwiększa się przestrzeń, w której dochodzi do zatrzymywania moczu
  • w III trymestrze pojemność pęcherza moczowego wynosi 1000 ml.
  • zachodzą zmiany w czynności cewek nerkowych powodując m. in. fizjologiczny białkomocz, glikozurię (wydalanie glikozy) i aminoacydurię (wydalania aminokwasów)
  • następuje zatrzymywania sodu i potasu
  • zwiększa się wydalanie z moczem kwasu moczowego i wapnia
  • zdolność zagęszczania moczu u kobiet w ciąży jest upośledzona, dlatego też mocz ma mniejszy ciężar właściwy

Zmiany w układzie hormonalnym:

  • przysadka mózgowa – zwiększa o ponad 100% swoją objętość; przez cały okres ciąży zwiększony jest poziom wydzielania prolaktyny ( która odpowiada za produkcję mleka); zwiększa się też poziom wydzielania oksytocyny, która podczas porodu stymuluje skurcze macicy
  • tarczyca – zwiększa swoją aktywność wydzielniczą ; o ponad 50% zwiększa się wydzielania tyroksyny; zwiększeniu ulega aktywność układu renina – angiotensyna – aldosteron, kontrolującego wydzielania sodu w nerkach i bilans wodny, który bezpośrednio odpowiada za regulację ciśnienia krwi
  • łożysko – w trakcie ciąży stanowi dodatkowy gruczoł endokrynny; produkuje duże ilości hormonów, m. in. : hormony białkowe takie jak gonadotropinę łożyskową, ludzki laktogen łożyskowy, kortykotropinę i tyreotropinę łożyskową oraz hormony steroidowe: progesteron i estrogeny ( głównie estriol)

Zmiany w układzie mięśniowo – szkieletowym oraz w układzie ruchu:

Zmiany zachodzące w układzie ruchu spowodowane są głównie działaniem hormonów: relaksyny, steroidowych hormonów płciowych.

  • następuje zwiększenie elastyczności tkanki łącznej, a co za tym idzie zwiększeniem ruchomości stawów
  • powiększająca się masa piersi i macicy powoduje zmianę położenia środka ciężkości ciała – co prowadzi do zmian w całym układzie ruchu
  • w kręgosłupie następuje powiększenie krzywizn, szczególnie lordozy lędźwiowej oraz szyjnej; zwiększa się napięcie więzadeł i mięśni
  • bardzo często dochodzi do znacznych dolegliwości bólowych oraz innych objawów ze strony kręgosłupa, np.: drętwienia czy osłabienia kończyn

Zmiany w metabolizmie kobiet ciężarnych:

  • w trakcie ciąży zmienia się metabolizm energetyczny, hormonalny i tkanki tłuszczowej
  • dodatkowe wymaganie energetyczne to 300 kcal/dzień
  • główne przyczyny zmian metabolicznych to hiperinsulinemia i insulinooporność, które wynikają z wydzielania laktogenu łożyskowego oraz zwiększonego stężenia estrogenu, progesteronu i kortyzolu
  • u ciężarnych występuje znaczne fizjologiczne zatrzymanie wody w organizmie
  • w okresie okołoporodowym nawet do 6,5 l. wody zmagazynowane jest w płynie owodniowym, płodzie, łożysku, we krwi, macicy i piersiach

I kiedy udało nam się przejść razem przez wszystkie układy i z “bliska” przyjrzeć się zmianom, które w nich następują podczas ciąży, wspólnie przyjrzyjmy się PODSTAWOWYM ZADANIOM FIZJOTERAPEUTY PODCZAS TERAPII KOBIET CIĘŻARNYCH 🙂 .

Podstawowe przyczyny zaburzeń, z którymi zgłasza się do terapeuty ciężarna , to przede wszystkim:

  1. powiększająca się macica zmienia położenie środka ciężkości ciała kobiety powodując obciążenie mechaniczne struktur osiowych oraz struktur miednicy
  2. zmiany hormonalne w czasie ciąży: wiotkość więzadłowa, niestabilność
  3. zatrzymanie płynu w organizmie.

ciaza

W związku z tym fizjoterapia w okresie ciąży obejmuje:

  1. wprowadzenie właściwego, dobranego indywidualnie treningu fizycznego
  2. przygotowanie kobiety do porodu
  3. zapobieganie problemom układu ruchu
  4. przeciwdziałanie dolegliwościom bólowym
  5.  trening mięśni dna miednicy jako profilaktyka nietrzymania moczu: trening mięśni fazowych i tonicznych, trening relaksacyjny- nauka świadomej relaksacji mięśni dna miednicy mniejszej, pozycje odciążające dno miednicy, ochrona dna miednicy w aktywnościach codziennych
  6. wprowadzenie ćwiczeń rozciągających
  7. nauka automasażu – za pomocą piłeczki, bądź instruktaż dla partnera
  8. rolowanie mięśni mających tendencję do przykurczu

WARTO WIEDZIEĆ, i zainwestować…w siebie 🙂 .

W momencie, kiedy kobieta w oczekiwaniu na dziecko z wypiekami na twarzy przeszukuje internet czy książki w celu uzyskania maksymalnej ilości wiedzy dotyczącej rozwoju swojego dziecka, warto by zatrzymała się trochę nad samą sobą i swoim ciałem… W końcu ciało kobiety jest pierwszym domem nowo poczętego dziecka 🙂 . Warto czas ciąży przeżyć z większą świadomością swojego ciała i zachodzących w nim zmian. Warto zaprzyjaźnić się ze swoim ciałem, zaopiekować się nim, dopieścić. Warto dostarczyć sobie i dziecku nie tylko odpowiednie składniki odżywcze, relaks, odpoczynek czy wrażenia muzyczno – artystyczne 😉 … Jednak przede wszystkim warto zainwestować w ruch i codzienną świadomą aktywność fizyczną 🙂 … tak by zapewnić sobie i dziecku ruch właściwy, ukierunkowany na prawidłowy rozwój dziecka i dobre samopoczucie, komfort oraz szeroko pojęte zdrowie przyszłej mamy….

W zdrowym ciele… nie tylko zdrowy duch, ale i zdrowe dziecko 🙂 .

Do spotkań w zaciszu gabinetów fizjoterapeutycznych wszystkie przyszłe mamy i tatusiów serdecznie zapraszam 🙂 .

z pozdrowieniami

Wasza

Magdalena Rusiecka-Serwatka

z Licencji na Zdrowie

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *