„Dom to wcale nie są ściany
i sufity i podłogi
ale ręce naszej mamy.”Anna Kamieńska
Czas ciąży – cudowny czas zmian i oczekiwania 🙂 …
Dobrze jak ciąża jest czasem WYJĄTKOWYM zarówno dla przyszłej mamy, jak i jej dziecka. Dobrze jak kobieta umie ciążą się ucieszyć, i dobrze jak umie ją świętować…
Cały świat przewraca się nagle do góry nogami … hormony szaleją… a ciało niespodziewanie się zmienia.
Co warto wiedzieć o okresie ciąży ? – oczywiście “okiem fizjoterapeutki”… dzisiaj specjalnie dla czytelników LICENCJI NA ZDROWIE.
W okresie ciąży przez organizm kobiety przechodzi fala zmian dotycząca praktycznie każdego układu:
- rozrodczego
- oddechowego
- sercowo-naczyniowego
- hormonalnego
- pokarmowego
- mięśniowego – szkieletowego oraz całego aparatu ruchu
Jakie zmiany zachodzą w układzie rozrodczym?…
- macica zwiększa swoje rozmiary do narządu o masie 1 kg. i pojemności 5 l.
- zwiększa się ilość naczyń krwionośnych i limfatycznych, a co za tym idzie przepływ krwi przez macicę osiąga nawet 450-600 ml/min.
- w trakcie ciąży w jajnikach nie dochodzi do dojrzewania nowych pęcherzyków – nie ma owulacji
- w sromie i pochwie dochodzi do rozpulchnienia i przekrwienia ( wzrost liczby naczyń krwionośnych); dochodzi do wydzielania obfitej wydzieliny z pochwy oraz spadku kwasowości środowiska pochwy ( co jest niestety bardzo niekorzystne ze względu na zapalenia i zakażenia grzybicze pochwy
Jakie zmiany obserwujemy w obrębie piersi?
- w gruczołach piersiowych pod wpływem wzmożonej produkcji estrogenów i progesteronu dochodzi do rozwoju tkanki gruczołowej ; zwiększa się ilość zarówno pęcherzyków, jak i cały system kanalików i przewodów wyprowadzających mleko
- do wzrostu rozmiaru piersi dochodzi już po drugim miesiącu ciąży; niekiedy na piersiach mogą się pojawić rozstępy skórne
- aktywność wydzielnicza piersi bywa obserwowana już od 16- stego tygodnia ciąży
- UWAGA!! wielkość piersi przed ciążą nie ma wpływu na możliwość karmienia noworodka piersią
Jak zmienia się skóra w trakcie ciąży?
- w II trymestrze ciąży na skórze brzucha mogą pojawić się czerwone rozstępy ( później część z nich zanika, inne natomiast stają się szaro – srebrne)
- zwiększa się pigmentacja skóry ( ze względu na zwiększone wydzielania melaniny): powstaje kresa brunatna – widoczna w linii środkowej ciała między pępkiem a spojeniem łonowym
- na twarzy może pojawić się ostuda ( brązowe plamy), które zanikają po ciąży
- przebywanie na słońcu może zwiększyć hiperpigmentację skóry
- na skórze twarzy, szyi oraz przedniej ścianie klatki piersiowej i ramionach mogą się pojawić tzw. pajączki naczyniowe
- może również pojawić się rumień dłoni, który w większości przypadków nie ma żadnego znaczenia klinicznego i zanika szybko po porodzie
- WARTO WIEDZIEĆ: zmiany skóry ciężarnych związane są z działaniem hormonów, gromadzeniem się wody w tkankach oraz zwiększaniem się masy ciała
Zmiany w układzie krążenia:
UWAGA!! Zmiany dotyczą zarówno pracy serca, jak i objętości krwi krążącej.
- już od początku ciąży zwiększa się pojemność minutowa serca oraz częstotliwość pracy serca
- zwiększa się objętość wyrzutowa serca – w 28-32 tygodniu ciąży o ok. 40%
- następuje przerost mięśnia sercowego oraz zwiększenie objętości komór
- w I trymestrze stopniowo zwiększa się ilość krwi krążącej, natomiast w II trymestrze wzrasta ona o ok. 40%
- zwiększa się ilość osocza – 0 30-50% w porównaniu do elementów morfotycznych, co powoduje spadek hematokrytu i stężenia hemoglobiny ( głównie przełom II i III trymestru)
- u ok. 90% kobiet pojawia się szmer skurczowy ( znikający po porodzie)
- w czasie ciąży mamy do czynienia z fizjologiczną leukocytozą – ilość leukocytów zwiększa się , jednak nie powinna przekroczyć 15 000/m3
- może pojawić się łagodna małopłytkowość, która zazwyczaj nie jest zagrożeniem dla życia matki ani dziecka; płytki krwi normują się do 12- stego tygodnia po porodzie
Zmiany w układzie hemostatycznym:
- dochodzi do zwiększenia stężenia czynników krzepnięcia i zmniejszenia aktywności fibrolitycznej, co ma na celu zabezpieczenie przed krwotokiem okołoporodowym, zwiększa jednak ryzyko wystąpienia epizodów zakrzepowo-zatorowych
- zwiększa się aktywacja płytek krwi, a wskaźnik protrombiny rośnie o 120%
Zmiany w układzie oddechowym:
- hormony mają wpływ na górne drogi oddechowe oraz pokrywającą je śluzówkę, co powoduje jej obrzęk przekrwienie, zwiększone wydzielanie oraz zwiększa podatność na urazy
- przepona pod wpływem powiększającej się macicy unosi się ok. 4 cm. , klatka piersiowa zwiększa wymiar poprzeczny o 2 cm., a obwód ok. 6 cm.
- częstotliwość oddechów i pojemność życiowa płuc nie ulega zmianie
- od I trymestru zwiększa się pojemność oddechowa i minutowa, okołoporodowo o ok. 40%
- wentylacja pęcherzykowa zwiększa się o ok. 50-70% – zmiany te mają na celu pokrycie zwiększonego zapotrzebowania na tlen
- u ok. 50% kobiet w ciąży już od I trymestru można zauważyć duszność wysiłkową lub spoczynkową (wywołana jest ona przez zwiększone stężenie progesteronu) – nazywamy ją dusznością fizjologiczną, która nie przeszkadza jednak w codziennych aktywnościach
Zmiany dotyczące układu pokarmowego:
- następuje zmiana położenia żołądka i jelit
- maleje czynność motoryczna żołądka oraz kwasowość soku żołądkowego
- słabnie perystaltyka jelit
- dolny zwieracz przełyku jest mniej wydolny, co powoduje zgagę
Zmiany w układzie moczowym:
- objętość nerek zwiększa się o ponad 30%
- dochodzi do poszerzenia układu kielicho – miedniczkowego i moczowodów
- zwiększa się przestrzeń, w której dochodzi do zatrzymywania moczu
- w III trymestrze pojemność pęcherza moczowego wynosi 1000 ml.
- zachodzą zmiany w czynności cewek nerkowych powodując m. in. fizjologiczny białkomocz, glikozurię (wydalanie glikozy) i aminoacydurię (wydalania aminokwasów)
- następuje zatrzymywania sodu i potasu
- zwiększa się wydalanie z moczem kwasu moczowego i wapnia
- zdolność zagęszczania moczu u kobiet w ciąży jest upośledzona, dlatego też mocz ma mniejszy ciężar właściwy
Zmiany w układzie hormonalnym:
- przysadka mózgowa – zwiększa o ponad 100% swoją objętość; przez cały okres ciąży zwiększony jest poziom wydzielania prolaktyny ( która odpowiada za produkcję mleka); zwiększa się też poziom wydzielania oksytocyny, która podczas porodu stymuluje skurcze macicy
- tarczyca – zwiększa swoją aktywność wydzielniczą ; o ponad 50% zwiększa się wydzielania tyroksyny; zwiększeniu ulega aktywność układu renina – angiotensyna – aldosteron, kontrolującego wydzielania sodu w nerkach i bilans wodny, który bezpośrednio odpowiada za regulację ciśnienia krwi
- łożysko – w trakcie ciąży stanowi dodatkowy gruczoł endokrynny; produkuje duże ilości hormonów, m. in. : hormony białkowe takie jak gonadotropinę łożyskową, ludzki laktogen łożyskowy, kortykotropinę i tyreotropinę łożyskową oraz hormony steroidowe: progesteron i estrogeny ( głównie estriol)
Zmiany w układzie mięśniowo – szkieletowym oraz w układzie ruchu:
Zmiany zachodzące w układzie ruchu spowodowane są głównie działaniem hormonów: relaksyny, steroidowych hormonów płciowych.
- następuje zwiększenie elastyczności tkanki łącznej, a co za tym idzie zwiększeniem ruchomości stawów
- powiększająca się masa piersi i macicy powoduje zmianę położenia środka ciężkości ciała – co prowadzi do zmian w całym układzie ruchu
- w kręgosłupie następuje powiększenie krzywizn, szczególnie lordozy lędźwiowej oraz szyjnej; zwiększa się napięcie więzadeł i mięśni
- bardzo często dochodzi do znacznych dolegliwości bólowych oraz innych objawów ze strony kręgosłupa, np.: drętwienia czy osłabienia kończyn
Zmiany w metabolizmie kobiet ciężarnych:
- w trakcie ciąży zmienia się metabolizm energetyczny, hormonalny i tkanki tłuszczowej
- dodatkowe wymaganie energetyczne to 300 kcal/dzień
- główne przyczyny zmian metabolicznych to hiperinsulinemia i insulinooporność, które wynikają z wydzielania laktogenu łożyskowego oraz zwiększonego stężenia estrogenu, progesteronu i kortyzolu
- u ciężarnych występuje znaczne fizjologiczne zatrzymanie wody w organizmie
- w okresie okołoporodowym nawet do 6,5 l. wody zmagazynowane jest w płynie owodniowym, płodzie, łożysku, we krwi, macicy i piersiach
I kiedy udało nam się przejść razem przez wszystkie układy i z “bliska” przyjrzeć się zmianom, które w nich następują podczas ciąży, wspólnie przyjrzyjmy się PODSTAWOWYM ZADANIOM FIZJOTERAPEUTY PODCZAS TERAPII KOBIET CIĘŻARNYCH 🙂 .
Podstawowe przyczyny zaburzeń, z którymi zgłasza się do terapeuty ciężarna , to przede wszystkim:
- powiększająca się macica zmienia położenie środka ciężkości ciała kobiety powodując obciążenie mechaniczne struktur osiowych oraz struktur miednicy
- zmiany hormonalne w czasie ciąży: wiotkość więzadłowa, niestabilność
- zatrzymanie płynu w organizmie.
W związku z tym fizjoterapia w okresie ciąży obejmuje:
- wprowadzenie właściwego, dobranego indywidualnie treningu fizycznego
- przygotowanie kobiety do porodu
- zapobieganie problemom układu ruchu
- przeciwdziałanie dolegliwościom bólowym
- trening mięśni dna miednicy jako profilaktyka nietrzymania moczu: trening mięśni fazowych i tonicznych, trening relaksacyjny- nauka świadomej relaksacji mięśni dna miednicy mniejszej, pozycje odciążające dno miednicy, ochrona dna miednicy w aktywnościach codziennych
- wprowadzenie ćwiczeń rozciągających
- nauka automasażu – za pomocą piłeczki, bądź instruktaż dla partnera
- rolowanie mięśni mających tendencję do przykurczu
WARTO WIEDZIEĆ, i zainwestować…w siebie 🙂 .
W momencie, kiedy kobieta w oczekiwaniu na dziecko z wypiekami na twarzy przeszukuje internet czy książki w celu uzyskania maksymalnej ilości wiedzy dotyczącej rozwoju swojego dziecka, warto by zatrzymała się trochę nad samą sobą i swoim ciałem… W końcu ciało kobiety jest pierwszym domem nowo poczętego dziecka 🙂 . Warto czas ciąży przeżyć z większą świadomością swojego ciała i zachodzących w nim zmian. Warto zaprzyjaźnić się ze swoim ciałem, zaopiekować się nim, dopieścić. Warto dostarczyć sobie i dziecku nie tylko odpowiednie składniki odżywcze, relaks, odpoczynek czy wrażenia muzyczno – artystyczne 😉 … Jednak przede wszystkim warto zainwestować w ruch i codzienną świadomą aktywność fizyczną 🙂 … tak by zapewnić sobie i dziecku ruch właściwy, ukierunkowany na prawidłowy rozwój dziecka i dobre samopoczucie, komfort oraz szeroko pojęte zdrowie przyszłej mamy….
W zdrowym ciele… nie tylko zdrowy duch, ale i zdrowe dziecko 🙂 .
Do spotkań w zaciszu gabinetów fizjoterapeutycznych wszystkie przyszłe mamy i tatusiów serdecznie zapraszam 🙂 .
z pozdrowieniami
Wasza
BIBLIOGRAFIA:
1) dr med. Andrzej Bacz, Medycyna Praktyczna dla Pacjentów “Zmiany fizjologiczne u kobiet w ciąży” 05.07.2013
2) “Fizjoterapia w ciąży – mięśnie dna miednicy i aktywność fizyczna” Emilia Bednarczyk, Fizjoterapia Praktyczna nr 100, 11.12.2018
3) “Fizjoterapia w ginekologii i położnictwie” pod red. D.Szukiewicza
4) A. Truszczyńska “Fizjoterapia w łagodzeniu dolegliwości okresu ciąży oraz leczeniu stanów patologicznych” , “Fizjoterapia w ginekologii i położnictwie” pod red. D.Szukiewicza, str. 182-192